Merkez Bankamızın yayınladığı rapora göre makina imalat sanayimizde Ocak 2010’
da %58,0 olan kapasite kullanım oranı Kasım ayında %71,8’e ulaşmış
bulunmaktadır. Şüphesiz bu gelişme memnuniyet vericidir. Ancak, alınan ön
bilgiler bu olumlu gidişin sektörde faaliyet gösteren firmaların geneli için geçerli
olmadığını göstermektedir. Markalaşmış firmalar ile yurt dışına ihracat yapan ve
son dönemde yeni pazarlara da yönelen, güncel teknoloji ve teknik yeniliklerin
uygulanmasına önem veren firmaların daha iyi durumda oldukları görülmektedir.

Makina sektörü, uygulanan yeniliklerle yurt içinde ve yurt dışında rekabet edilen,
fiyatın ikinci planda kaldığı bir sektör durumundadır. Firmaların imal etmekte
oldukları makinalarda yeni teknolojilerin uygulanması, geliştirme çalışmalarının
yapılması, firma bünyesinde tasarım bilgisi ve uygulama kabiliyeti olan
mühendislerin istihdamını gerektirmektedir. Ancak, yakın geçmişte yaşanan
sıkıntılı dönem nedeni ile bazı KOBi’lerimizin mali imkanları, oldukça pahalı olan
bu tür elemanları istihdama müsait değildir. Bir kısmı da geçmişte oldukça iyi işler
yapmalarına bakarak ve değişen şartları dikkate almadan bu tür eleman istihdamına
gereken önemi vermemekte veya mühendisleri daha çok atölye içi işlerde
kullanmakta, makinalarını firma sahibinin görüş ve önerileri doğrultusunda imal
etmeye çalışmaktadırlar. Gözlemler ve alınan bilgiler bu son kategorideki firmaların
sıkıntı yaşamaya devam ettiğini, gelişen pazardan pay alamadıklarına işaret
etmektedir.

Özellikle Avrupa ülkelerinde geliştirme konusunda birikimi olan mühendis
istihdamına eskiye nazaran daha fazla önem verilmekte, Almanya, Fransa gibi
ülkelerde firmalar arası birleşmelerin de etkisi ile makina imalatı büyük ve mali
yapısı güçlü firmalarda yoğunlaşmaktadır. Örneğin; Avrupa ülkelerinde takım
tezgahı imal eden firma sayısı 2007 yılında 1369 iken, bu sayı 2010 yılında 1235’e
inmiş ve 3 yılda %10 mertebesinde bir azalma olmuştur. Hem mali yapıları güçlü,
hem de geliştirme ve yeni teknolojileri uygulamaya önem veren bu firmalar, yeni
modelleri ile yurt dışı pazarlarda rekabet üstünlüğü de sağlamaktadır. Bu durum
sadece ihracat pazarlarımızı etkilememekte, yurt içinde de bu tür firmalar pazar
paylarını artırarak, bazı imalatçılarımızı zorlamaktadır.

Bazı olumsuzluklara, Avrupa ve diğer gelişmiş ülkelerin pazarlarındaki durgunluğa
rağmen bazı sektörlerimiz gene de olumlu gelişmeler yaşamaktadır. CECIMO’nun
ön değerlendirmelerine göre Türkiye, 2010 yılında takım tezgahı imalatı bakımından
Avrupa ülkeleri arasında 6. sıraya yükselmiş gözükmektedir. Son birkaç yıldır
koruduğu 9.luk konumunu üç basamak atlamış olacaktır. 2007 yılında Avrupa’daki
imalatın %1,7’si Türkiye’de gerçekleştirilmişti. Bu değer 2010 yılında % 2,5’a
çıkacaktır. ilk bakışta bu değer küçümsenebilir. Ancak Avrupa’daki imalatın
%44,1’inin Almanya, %24,1’inin italya ve %10,1’inin de isviçre tarafından
karşılandığı, bu üç ülkenin Avrupa’daki toplam imalatın %78,3’ünü sağladığı,
kalan %21,7’lik kısmın ise Türkiye dahil 12 ülkede gerçekleştirildiği dikkate
alındığında konumumuzun üç büyükten sonraki üçüncülük durumu ile oldukça iyi
olduğu söylenebilir.

Dikkat edilmesi gereken önemli bir gelişme de Avrupa Birliğinin son yıllarda farklı
ülkelerle serbest ticaret anlaşması imzalama konusuna öncelik vermesidir. Son
olarak Güney Kore ile imzalanan anlaşma 2011 yılı ortasında yürürlüğe girecektir.
Bugün için Güney Kore makina ihracatımız bakımından ciddi bir pazar değil ise de
bazı firmalarımızın başlattıkları ihracatı olumsuz etkileyecektir. Buna karşın AB
ülkelerine paralel olarak Türkiye’nin de bu ülkeden yapılacak ithalatta gümrük
vergisini sıfırlaması, iç pazarımızda bazı firmaları zorlayabilecektir.

Daha önemlisi ise, AB-Hindistan serbest ticaret anlaşmasıdır. Hindistan, bazı
makina türlerinde imalatçılarımız için potansiyel vaat etmektedir.  Hindistan çoğu
makinadan %14 ve daha fazla gümrük vergisi almaktadır. Avrupa Birliği menşeli
makinalar için bu oranın sıfıra inmesi bu gelişen pazarda rekabet gücümüzü önemli
ölçüde etkileyecektir.

Serbest Ticaret Anlaşmasının ne ölçüde etkili olduğu Mısırla olan makina
ticaretimizde görülmektedir. Türkiye’nin bu ülke ile imzaladığı Serbest Ticaret
Anlaşması 30.01.2007 tarihinde yürürlüğe girmiştir. Örnek verirsek, bu ülkeye
2006 yılında 798.533 $ olan vinç ihracatımız, 2009 yılında 3.341.513 $’a çıkmış,
3 yılda 4 kattan fazla artış göstermiştir. Takım tezgahı ihracatımız 2006 yılında
1.953.759 $ iken 2009 yılında 4 kata yakın artarak 7.402.733 $ olmuştur.

Konuyu sadece ülkemiz ihracatına olan etkileri bakımından değerlendirmek yanlış
olacaktır. ithalatta da gümrük vergilerinin sıfırlanacak olması, makina pazarımızın
yapısını da etkileyecektir. Örneğin Güney Kore’den makina ithal eden bir firma,
Japonya’dan makina ithal edene göre avantajlı olacak ve mal alımlarında ülkeden
ülkeye kaymalar yaşanacaktır.

AB’nin serbest ticaret anlaşması imzaladığı ülkelerde yaşanacak maliyet
dezavantajı, firmaların verimlilik artışı veya karlarından fedakarlık ederek
karşılayabilecekleri boyutu aşmaktadır. Türkiye, her türlü imkanı kullanarak AB’nin
serbest ticaret anlaşması imzaladığı ülkelerle yürütülmekte olan görüşmeleri
hızlandırmalı, ayrıca AB ile 2005 yılında imzalamış olduğumuz Müzakere Çerçeve
Belgesinin sağladığı imkanları kullanmalı ve bu anlaşmadan doğan haklarını
belirterek Avrupa Birliği Komisyonu üzerinde de baskı kurmalıdır.

                                                                                                         Arslan SANIR
                                                                                                            Koordinatör
                                                                                              Makina imalatçıları Birliği