Döküm parçalar geleneksel olarak bu konuda uzmanlaşmış firmalar tarafından
işlenmekle birlikte dökümhanelerin ön işleme ve nihai işlemeleri yapması
yönünde giderek artan bir trend görülmektedir.

İşleme konusunda uzmanlaşmış talaşlı imalat firmaları talaşlarını hurdacılara
satmakta, dökümhanelerde kendi talaşlarını eritme ünitelerinde kullanmakta
veya hurdacılara satmaktadırlar.

Döküm Demir Talaşı: Özellikleri ve Piyasa
Çelik talaşının tersine döküm demir talaşlar resmi olarak sınıflandırılmazlar.
Gerçekte ise bu materyal ayrı bir sınıf gibi davranılır hatta ticareti yapılır.
Döküm demir talaşı genellikle çelik talaşından daha pahalıya satılır.
Bu materyal öncelikli olarak dökümhanelerde, çelikhanelerde veya kimya
tesislerinde kullanılır. Bu nedenle döküm demir talaşı diğer hurda materyal-
lerden ayrı olarak toplanır, saklanır ve satılır.

Normal talaşın ise birçok dezavantajı vardır. Hurda malzemeye oranla talaşın
piyasa değeri oldukça düşüktür.

Döküm Demir Talaşının Dezavantajları

Lojistik ve Saklama
Talaşların birim ağırlığı katı hurdanın ağırlığından dört kat daha azdır.
Dolayısıyla talaşların toplanması ve dökümhanenin içinde ve dışında taşınması
için büyük konteynırlara ihtiyaç vardır. İmalathanede büyük yer kaplayan bu
konteynırlar sıklıkla boşaltılmalıdır. Konteynırların karayolu ile nakliyesi en
pahalı nakliye methodur. Döküm demir talaşları soğutma sıvısı içerdiğinden
talaşların saklanması ve çevreye zarar vermemesi için bazı önlemler alınması
gerekmektedir. Şebeke suyunun kirlenmesini engellemek için talaşlar sızdırmaz
konteynırlarda sızdırmaz yüzeyde toplanması gerekmektedir. Bu faktörler döküm
demir talaşının lojistik ve saklama maliyetlerini arttırır.

Hurda Kalitesi
Normal talaşın yüzey alanı daha geniş olduğu için materyalin değerini azaltan
korozyon hızı daha yüksektir. Ayrıca nemli ve ıslak talaş yığınları önemli
miktarda sıvı içerdiğinden fiyat indirimleri kabul edilmek zorunda kalınır.
Emülsyon içeren talaşlar saklanamaz çünkü çok hızlı bir şekilde korozyona uğrar
ve sıkışır.

Eritme ile İlgili Problemler
Islak talaşlar öncesinde işlem görmeden dökümhanelerde kullanılamaz. Boyut
olarak küçük olduğundan işleme tabi tutulan ve kurutulan talaşlar katı hurda
metallerin özelliklerine sahip olamazlar. Eritme ünitesi (ocak, şarj sistemi)
normal talaşların eritilmesi için uyarlanmazsa eritilemez veya süreç içerisinde
önemli problemlere yol açarlar. Kısıtlı şarj, artan enerji tüketimi, daha uzun
erime süreleri, oksitlenme kayıpları ve artan cüruf miktarı bu problemlerden
bazıları. Bu etkiler eritme ünitesinin verimliliğine zarar vermektedir. Normal
talaşların kupol fırınlarda eritilmesi ancak ilave donanımların eklenmesinden
sonra mümkündür. Dökümhanedeki eritme donanımına bağlı olarak yukarıdaki
faktörler süreci ve sonuçlarını değişen oranlarda etkilemektedir.

Briketleme: Süreç ve Eritme Teknolojisi
Döküm demir talaşını başarılı bir şekilde briketlemek için 2 önemli ön koşulun
sağlanması gerekmektedir:

Güvenilir makina
Briketlerin yapılmasında metalurjik uzmanlık ve tecrübe

Talaşlı imalat firmaları briketlerini satmak istediklerinde pazarlama
kanallarını en etkin şekilde kullanmaları gerekmektedir.

Talaşlı İmalat Firmaları Tarafından Sağlanması Gereken Kurallar
Döküm demir talaşının briketleyebilen en verimli pres 3 vardiya 24 saat tam
otomatik çalışabilmekte ve çok az elektrik tüketmektedir. Bakım ve yedek parça
masrafları tam olarak hesaplanabilmektedir ve makina ihtiyaç duyulan yoğun
kalitede briketleri üretebilmektedir. Briketler:
yükleme ve boşaltmadaki darbelere dayanabilmesi için çok sağlam bir şekilde
preslenmesi,
minimum derecede kalıntı nem içermelilerdir (%2 - %3 arasında), ve
yüksek yoğunlukta sıkıştırılmalıdır.

Bu özelliklere sahip briketler üretebilmek için 3000 kg/cm² den büyük bir özgül
basınç uygulanması gerekmektedir (300 Mpa veya 3000 bar denk gelmektedir).
Briketlerin yoğunluğu daha fazla sıkıştırma basıncı uygulayarak arttıralabilir.
Uygulanabilecek en yüksek basınç ise 5000 kg/cm² de erişilmektedir.

Ulaşılabilen maksimum yoğunluk ise katı döküm yoğunluğunun %80’i kadardır.
Döküm demir talaş briketlerinin yoğunluğu ortalama 5,2 ile 5,7 kg/cm³
arasındadır. Bu kalite standartları ancak yüksek kalitede makina kullanılarak
elde edilebilir.

Son 10 yılda yapılan pazar araştırmalarında briket presi üretemini bırakan
firma sayısının bugün briket presi üreten firma sayısından daha çok olduğunu
göstermektedir. Birçok durumda da müşterilere kötü tasarlanmış, gereksinimlere
cevap veremeyen yetersiz kalitede makinalar satılmıştır.

Makina tasarımı ve üretim kalitesinin dışında firmalar müşterilerine geniş
servis hizmeti de sağlamak zorundadır. Yeterli miktarda yedek parça temini ve
servis personelinin yanında, üretici firma müşteri için gerekli olabilecek yan
ürün ve hizmetleri de sağlayabilmelidir. Üretici firmalar ayrıca müşterileri
için satılan pres modellerini test amaçlı olarak belirli bir süre için
kiralayabilmelidir.

En yüksek verimlilik için kullanıcılar geniş model yelpazesinden ihtiyaçlarına
uygun makinayı seçebilmelidir. İhtiyaç duyulan kapasiteden fazlasını veren
makinalar alınması yatırım maliyetini yükseltecektir.

Eritme Teknolojisi ve Briket Kullanımının Metalurjik Yönleri
Briketlerin kullanımını etkileyen faktörler üretim koşullarına göre büyük
değişkenlik göstermektedir. Dolayısıyla genel bir değerlendirmeye varmak zordur.
Ancak aşağıdaki tanımlamalar fikir vermesi açısından yeterli olacaktır.

Briketlemenin Avantajları

Lojistik ve Saklama
Briketler yüksek kütle yoğunluğuna sahip oldukları için hurda gibi daha düşük
maliyet ile taşınabilir ve saklanabilirler. Islak dökme demir talaşı bile briket
lendiğinde uzun süre saklanabilmektedir. Normal talaşın aksine herhangi bir
sağlık riski oluşturmaz ve saklama yüzeyinde oluşacak yağ kalıntıları da
engellenebilir.

Briketlerin Kalitesi
Eğer talaşlar çıktığı yerde briketlenir ise malzemenin dış ortama maruz kalan
yüzey miktarı küçüleceğinden oksitlenmenin oluşması engellenerek metal
korozyonu önlenecektir. Presleme esnasında talaştan çıkan soğutma sıvısı tekrar
kullanılarak büyük bir tasarruf sağlanabilmektedir.

Briketlerin Eritme Avantajları
Normal talaşlar işlenemediğinden veya eritme esnasında daha önce belirtilen
problemler ile karşılaşıldığından, briketlenmiş talaşlar dökümhaneler için çok
değerli bir kaynaktır. Briketler kolayca şarj olmakta ve eritme zamanını
dolayısıyla da enerji maliyetini azaltmaktadır. Aynı zamanda kapasite kullanımı
da arttırılmaktadır. Briketlerin kompakt boyutu sayesinde oksitlenme azalmakta,
üretim artmakta ve filtre tozu minimum seviyede tutulmaktadır. Ayrıca fırın
duvarında kalan talaş kalıntılarının oluşturduğu ve bozuk gaz akışı nedeni ile
oluşan “aşırı yanma” riski de azaltılmıştır.

Talaş Briketlerinin Ekonomik Avantajları
Yukarıda belirtilen faktörler briketleri normal talaşlardan daha değerli hale
getirmektedir ve dolayısıyla talaş briketleri hem dökümhanesi olmayan talaşlı
imalat firmaları hem de talaşlı imalat bölümü olan dökümhaneler için ticari
olarak önemli hale gelmektedir.

Talaşlı imalat firmaları briketleri hurda olarak daha yüksek fiyattan
satabilmektedir. Operasyonel faktörlere bağlı olarak ton başına 30€ ile 100€
arasında bir gelir artışı olmaktadır.

Uzun vadede dökümhaneler ortalama 100€ kar sağlamaktadırlar.  Bu kazanç
dökümhanelerin ucuz fiyata sattığı talaşdan ve fırınlarda kullanmak için satın
alınan demir malzemeden kaynaklanmaktadır.

Talaş Briketlerin Kalitesi
Metalurjik özellikleri bilinmeyen veya kasıtlı olarak başka metaller
karıştırılmış malzemelerin kullanılması ciddi zararlara yol açabilmektedir.
Bir yanda alkalin cürufu fırının asidik iç kaplamasına zarar vermekte, diğer
yandan da kir ve yabancı metaller daha fazla cüruf çıkmasına sebep
olabilmektedir.

Düşük kalite briketleri önlemek için dökümhaneler kendi üretimlerinden çıkan
talaşları veya talaşlı imalatlarını yapan firmalardan alabilirler. Bu durumda
malzeme üretildiği yerde toplanıp briketlenerek yabancı metaryellerin briket
içerisine karışması engellenir.


kaynak metal dünyası