Bir kalıbın karmaşık
veya basit olması kalıp tasarımcısının bilgi ve tecrübe birikimiyle
alakalıdır. Karmaşık olup olmama durumunu bu belirler. Bunun
yanında tabii ki genel olarak herkesin kabul ettiği kalıplaması ve
enjeksiyonu zor olan üretim prosesleri de mevcuttur.

1. KARMAŞIK (KOMPLEKS) KALIP UYGULAMALARI

Bu yöntemler tabii ki çoğaltılabilir ancak ana olarak birkaç başlık
 altında toplayacak olursak;
In Mold Technology
MMM (Multi Material Manufacturing)
Yukarıdaki iki maddeden söz edebiliriz

2. IN MOLD TEKNOLOJÝ

Yaygın kullanımı olan ve çok sık tercih edilen bir yöntemdir.
Bu teknoloji, plastik ambalaj(saklama kabı, dondurma kabı, boya
kovası… vb) üzerine istenilen etiket reklamın direkt enjeksiyon
prosesinde uygulanması işlemidir.

TEMEL PRENSÝP
 In mold’un temel çalışma şekli şöyledir.Enjeksiyon makinesinin
yanına kurulmuş bir statik elektrik kaynağı, etiketler ve kalıp. Kalıp
çekirdekleri açık pozisyonda iken statik elektrik kaynağı ile
elektriklenmiş etiket otomasyon kolları yardımıyla alınır ve sabit
çekirdeğin içine geldiğinde bırakılır. Statik elektrik sayesinde etiket
çekirdeğin iç duvarına yapıştıktan sonra kalıp boşluğuna plastik
enjekte edilir.

AVANTAJLARI
Öncelikle reklam olarak daha uzun ömürlüdür. Ýstendiği zaman kabın
veya kasenin üzerinden kolayca çıkarılamaz,ürün tek kullanımlık
değilse ürün kullanıldığı sürece reklam devam eder. Kabımız
enjeksiyondan çıktığı an doluma hazırdır. Ayrı bir bölümde
etiketlemeye artık gerek yoktur. Kap üzerine etiket yapıştırılırken
herhangi bir yapıştırıcı kullanmaya gerek duyulmaz, girdi  maliyetler
düşer. Zaten klasik olarak etiketlemeye göre çok daha düşük maliyeti
vardır. Bu maliyette sadece ön yatırım maliyetidir.

3. ENJEKSÝYONDA MULTI MATERIAL TEKNOLOJÝSÝ
AVANTAJLARI ÖRNEK UYGULAMALAR GEREKLÝ MAKÝNA
VE KALIPLARIN ÇALIŞMA PRENSÝPLERÝ

Bu yöntem ülkemizde de uygulanmaya başlanan bir yöntemdir.
Bu kalıplama yöntemi ile bir birine montajlanacak iki parça aynı
 anda aynı enjeksiyon makinesinden çıkabilir. Plastik parçanın iki
ayrı noktasında farklı özellikler istenebilir, bu durumda ya iki parça
üretilip dışarıda birleştirilir veya bu yöntem ile tek seferde üretilebilir.

Aynı makinede 2 parçayı birden üretip aynı anda montaj yapma
imkanı sunar. Kalıbı ve enjeksiyon makinesi standart kalıp ve
makinelere göre daha pahalıdır. Ama bunu kısa sürede  amorti eder.
Bazı plastik ürünlerde istenilen özellikler geometrik konumuna göre
değişim gösterebilir. Bu tür uygulamalar için birebir dir.

Örneğin yukarıdaki şekil a da geleneksel yöntemlerle üretilen bir
mandal ve b de de multi material yöntemiyle üretilmiş bir mandal
gösterilmiştir. Aynı mekanik özellikler tek parça olarak üretilmiş ve
ürün maliyeti makine ve kalıp maliyeti dikkate alınmadığında
rekabet gücü yüksektir.

AVANTAJLARI
Önceki slaytlarda da bahsettiğimiz yerleri  biraz açalım; Kalıpları
muntazam işçilik gerektiren, enjeksiyon makinesi yatırımı olarak ta
mali güç isteyen bu yöntem ilk yatırım olarak pahalı görünebilir.
Ancak bu yöntem dünyada büyük markaların rağbet ettiği bir
yöntemdir. Gözle görünür en büyük avantaj montajın makine
tarafından daha enjeksiyon sırasında yapılmasıdır. Yer olarak ta
klasik yönteme göre depo alanından ve insan gücünden tasarruf
sağlar. Bu maddeyi biraz açacak olursak; Ýki malzeme veya renk
varsa en az iki makine gerekir. Makinelerden çıkan farklı iki parça
bir yerde depo edilip montaja sevk edilir. Montajda insan faktörü
devreye girer ve iş kalitesi azalır. Klasik yöntemle son ürüne ulaşmak
için daha çok zaman harcanır.

Bu yöntemde parçalar sıcak birleştiği için veya iç içe girmiş şekilde
tasarlandığı için birleştirme için ek bir elemana gerek duyulmaz.
Yandaki far örneği MMM ye en güzel örnektir ve en sık kullanılan
uygulamalardan biridir.

Bu yöntem ergonomiklik ve görsellik olarak ta ürüne farklılık  katar.
Örneğin yukarıdaki fotoğraflarda şarzlı matkap ve pilli diş fırçası
 ürün fotoğraflarını görmekteyiz. Burada bu özelliğin kullanıldığı yer
ürünün elle tutulduğunda elin temas ettiği bölgelerdir. Buralar
özellikle kauçuk özellik taşıyan plastik malzemeden üretilmiş, ürünün
kullanım sırasında elden kaymaması için düşünülmüş ve kullanıcının
tuttuğu bölüm yumuşak hale getirilmiştir.

Yukarıdaki şekil a da görülen oyuncak bebeklerde bu teknolojinin
ürünüdür. Sağlık açısından da eğer ürün demonte olsaydı çocuklar
veya bebekler oynarken herhangi bir parçası çıkarıp yutabilirlerdi.
Sekil b de ise yine sağlıklı bir şekilde insan eli değmeden üretilmiş
bir şırınga örneğini görmekteyiz.

 
   Yukarıdaki örnekte de içi farklı dolgulu iki örnek mevcut. Şekil a
da bir kol dayamağı ve b de de frizbi örneği gösterilmiştir. Bu
yöntemin amacı ürünü zararlı dış etkilere karşı korumaktır. Bazı
uygulamalarda yüzeyde istenilen bir özelliği ürüne kazandırmak
için de uygulanabilir. 

Bu yöntem,ürün maliyetini düşürmek için, içi malzemesi önemsiz
dolgu plastik, dışı görsellik isteyen kaliteli malzeme kullanılacak
parçalarda uygulayabiliriz. Yukarıdaki örneklerde olduğu gibi
otomobil tamponunun iç kısmını görmeyiz fakat dış yüzeyi
önemlidir. Bir başka örnek tuvalet oturağı veya fırçalardır.

    Yukarıda yine bir örnek çalışma görüyoruz. Burada da ilk
baskıda kalıp boşluğuna beyaz renkle gösterilen kısım enjekte
ediliyor. Daha sonra hareketli gruptaki bir maça hareketiyle ayrı
bir kalıp boşluğu yaratılıp ikinci bir malzeme enjekte edilerek
geriye kalan kalıp boşluğu dolduruluyor. Buradaki beyaz plastik
sert, yeşil renkli plastik ise kauçuk özelliktedir. Herhangi bir
bölgede sıvı veya gaz sızdırmazlık elemanı olarak kullanılabilir.

Gerekli Makine ve Kalıpların Çalışma Prensipleri

Yan tarafta iki malzemeyi aynı anda basabilen makinelerin
ocakları gösterilmiştir.

   Şekilde iki yolluk girişi gösterilmiştir. Birinde farklı diğerinde
farklı malzeme enjekte edilmektedir.

 
Enjekte edilmiş plastik ve enjeksiyonun kesiti gösterilmiştir. 

 Ýçi ve dışı farklı olan malzemelerin kalıpları yukarıda
görülmektedir.

 
   Plateni dönebilen enjeksiyon makinesinin şematik görünüşü
yukarıdaki gibidir.

 
Döner platenli bir enj. makinesinde örnek parça üretimi yukarıda
görülmektedir.

   Kalıplama prosesi şematik olarak yukarıda gösterilmiştir.

Yukarıdaki örnekte ise platen dönmüyor kalıp tasarımı kalıbın
dönebileceği şekilde yapılıyor.

Kalıplama prosesi şematik olarak yukarıda gösterilmiştir.

             
 
Yukarıdaki fotoğraflarda dönebilen platenlerin uygulama
halindeki ve şematik görüntüleri verilmiştir.

KAYNAKLAR

1. www.bayerplastic.com
2. www.engelmachinery.com
3. www.presma.com
4. www.dewalt.com
5. www.multishot.com
6. www.interplast.se
7. www.immnet.com
8. www.brasseagle.com
9. www.avshop.com
10.www.turkcadcam.net

Halit DOĞAN
Nevzat SARI
Mustafa KARAMOLLA
halitdogan@hotmail.com , muskaramolla@hotmail.com,
Celal Bayar Üniversitesi
Mühendislik Fakültesi
Makine Mühendisliği Bölümü 45140 MANÝSA

Anahtar Kelimeler: Kalıp, mmm, in mold